جونى ( ؟ ) و سمنانى ياد مىكند كه تعيين هويت درست هيچ‌يك از اين دو ممكن نيست « 1 » . او چندى بعد در مرو خانقاهى با رونق را بنيان نهاد و زمانهايى دراز نيز در هرات به تدريس پرداخت . چندى پس از آن كه در باميان روستاى اصلى بادغيس ، در هنگامى كه از هرات به مرو مىرفت جان سپرد ، پيكرش را به مرو بردند . گورگاهش در آنجا پس از گذشت سده‌ها هنوز در مرو بر جاى بود « 2 » . گزارش ديگر زندگينامه‌اى ستايش‌آميز است به نام مقامات يوسف همدانى يا رساله صاحبيه كه پس از سال 600 / 1204 به خامهء عبد الخالق پسر عبد الجميل غجدوانى يا به نام او نگاشته شد « 3 » . سلسله خواجگان كه پيشروان فرقه نقشبنديه‌اند از همين عبد الخالق سرچشمه مىگيرد . او حنفى مذهب بود و در غجدوان كه روستايى در واحه بخاراست چشم به جهان گشود ؛ گويند پدر و مادرش از ملطيه در آناطولى به غجدوان هجرت كرده بودند . در اين گزارش تبار يوسف همدانى به ابو حنيفه بنيانگذار كيش فقهى رسانده شده و او يكى از معتقدان سرسخت آيين نياى خود توصيف شده است . بنا به نوشته رساله صاحبيه او به تمامى با حنفيان فرارود هم عقيده بوده و آشكارا دين جماعت مسلمان را با آموزش‌هاى ابو حنيفه و يارانش يكى دانسته است . به جاى دو شيخ گمنام كه خود همدانى از آنان ياد

--> ( 1 ) . در زندگينامه يوسف همدانى كه در خلاصه « ذيل تاريخ بغداد » نوشته سمعانى ، نسخه خطى ليدن ، شرق ( 2 ) 29 آمده ، نام نخستين شيخ به گونه عبد الله جونى آمده است . در متن طبع شده « المنتظم » ( دهم 94 ) ابن جوزى به گونه عبد الله جوشنى آمده و در كتاب صفة الصفوة ( چهارم 61 ) او به گونه عبد الله خونى آمده . ذهبى كه همدانى را بر اساس سمعانى نقل مىكند نام شيخ ديگر را به گونه فلان سمنانى ( سير النبلاء بيستم 68 ) ذكر مىكند . جامى از اين دو شيخ با نامهاى ابو عبد الله ( محمد بن حمويه ) جوينى ، نياى خاندان صوفى معروف بنو حمويه كه از جوين برخاستند ، و حسن ( سكّاك ) سمنانى ياد مىكند ( نفحات الانس صص 375 ، 414 ) به نظر مىرسد كه اين تعيين هويت به تمامى حدسى و به احتمال زياد اشتباه است . ( 2 ) . نگ جامى ، نفحات ، ص 375 ، زندگينامه همدانى نوشته سمعانى و ابن نجار به بهترين وجه در كتاب سير النبلاء ذهبى بيستم 66 - 69 و ابن خلكان كتاب وفيات الاعيان به كوشش عباس اقبال ، سوم 78 - 80 حفظ شده است . ( 3 ) . رساله صاحبيه را سعيد نفيسى در فرهنگ ايران زمين 1 / 1 صص 70 - 101 چاپ كرده است .